(PRES MAKİNESİ PARÇA FIRLAMASI-29.09.2021)
Olay: Çorum Organize Sanayi Bölgesi'nde bir fabrikada yaşanan iş kazasında 1 işçi hayatını kaybetti. Edinilen bilgilere göre; pres makinesinde çalıştığı sırada parça kırılınca fırlayan parçalar 33 yaşındaki Fatih S.'ye isabet etti.
Talihsiz işçi fırlayan parçalar nedeniyle vücudunun çeşitli yerlerinden yaralandı. Kazayı gören diğer işçiler hemen sağlık ekiplerine haber verdi. Sağlık ekiplerinin fabrikada yaptığı ilk müdahalenin ardından ambulansla Hitit Üniversitesi Erol Olçok Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne kaldırılan talihsiz işçi, tüm müdahalelere rağmen kurtarılamadı.
Analiz: Presler metal sektöründe yaygın olarak kullanılan makinelerin başında gelir. Özellikle birçok organize sanayi bölgesinde kullanılan presler eski tiptir ve koruyucu birçok unsuru üzerinde barındırmamaktadır. İş sağlığı ve güvenliği açısından bu sektördeki en tehlikeli iş ekipmanlarındandır.
Motorlu çalışan preslerde kalıp bağlanmadan önce motor durdurulmalı; hidrolik ve pnömatik preslerde ise kalıp bağlanmadan önce, basınç bağlantısı kesilmeli ve pres başlığı ile tabla arasına yeteri sağlamlıkta takozlar konulmalıdır. İşe uygun olarak alt ve üst kalıbın çalışma açıklığı ayarlanmalı, açık kalıpla çalışan preslerde, mekanik koruyucular yapılmalıdır. El ve parmak koruyucuları, tehlikeden önce çarpma veya itme suretiyle gerekli uyarmayı yapacak şekilde veya belirli bir seviyeye inmeden önce pres başlığının hareketine engel olacak şekilde yapılmış olmalıdır. Otomatik besleme tertibatı olmayan veya işin gereği olarak koruyucu yapılamayan preslerde, çift el kumanda tertibatı bulunmalı ve bunlardan bir tanesi tek başına presi harekete geçirememelidir. El ve kolları koruma imkanı bulunamayan hallerde, uygun kişisel koruyucular yapılmalı ve işçilere kıskaç veya maşa gibi aletler verilmeli; mekanik veya pnömatik iş çıkarma veya fırlatma tertibatı yapılmalıdır. Bu işler için robotlar da kullanılabilir. Büyük parçaların işlendiği ağır presler ile enjeksiyon ve püskürtme preslerinde, fotosel tertibatı bulunmalıdır. Bunun yerine tamamen kapanmadıkça harekete engel olan sürgülü, kontaklı veya mekanik engelli kapaklar yapılabilir.
Çalışma anında parça fırlamasına karşı, preslerde uygun siperler yapılmalıdır.
Pedalla çalışan preslerde, pedal üzerine uygun bir ayak koruyucu konulmalıdır. Hidrolik veya hava basıncı ile çalışan preslerde, basınç borusunun görünür bir yerine bir manometre ve emniyet supabı konulmalıdır. Hidrolik presler dışında pres başlığının hareketini istenilen yerde tutacak fren tertibatı bulunmalı ve her presin kolay erişilebilir bir yerinde ayrı kumanda tertibatı olmalıdır. Pres kalıplarının kenarları ve köşeleri keskin bırakılmamalıdır. Preslerde sistemi tamamen durdurabilen, kolay erişilebilen ve fark edilebilen acil durdurma (stop) butonu bulunmalıdır.
Birden fazla operatörün çalıştığı preslerde, operatörlerinin birbirini görebileceği ve gerektiğinde iletişim kurabileceği bir çalışma ortamı (görsel koordinasyon) sağlanmalıdır.
Ayrıca preslerde oluşan iş kazalarının önüne geçmek için daha güvenlikli yeni preslerle çalışılması; ayrıca çalışılan preslerde, ışık bariyeri, alan tarama sensörü, şartlandırıcı, pres emniyet valfi ve güvenlik PLC (Programlanabilir Mantıksal Kontrol Ünitesi) gibi bazı güvenlik önlemlerin bulunması da tercih sebebi olmalıdır. Preslerin üzerine çıkmayı sağlayan merdivende ve üst platformda yüksekten düşmeyi önleyecek korkuluk bulunmalıdır.
İş sağlığı ve güvenliği önleme hiyerarşisine göre tehlikelerin öncelikle kaynağında bertaraf edilmesi gerekir. İş sağlığı ve güvenliği açısından tedbir alınamayan makinelerin yenileriyle değiştirilmeli veya üretim prosesinin modernize edilmelidir. Parça fırlamasına bağlı kaza söz konusu olduğundan press makinesine parça bağlamasında sorun olabileceği, koruyucu mahfazaların (siperler) çıkarılmış olduğu veya hiç olmadığı ilk görülen yüzeysel sebepler. Çalışanın uygun sertifikalı eğitimi olup olmadığına da bakılmalıdır. Kök sebep açısından sadece haberi baz alarak şunlar ifade edilebilir. Denetim yetersizliği, üretim prosesindeki ekipmanların iş sağlığı ve güvenliği açısından risk değerlendirmesinin işveren tarafından yapılmadığı veya yaptırılmadığı, eğitim eksikliği vb. hususlar görülmektedir. Güvenli çalışma sistemleri (Safe System Of Work-SSoW) belirlenmeli planlar hazırlanmalıdır. Acil durum müdahale ekiplerin belirleniş ve yekin olması da önemli bir husustur. Yazımızda belirttiğim iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin de uygulanması önemlidir.
NOT: Buradaki öngörüler sadece habere dayanılarak belirlenmiştir. Kaza araştırması ve kök sebep
analizi yapılmalıdır. İlgili fabrika da teşkil edilecek kaza araştırması ekibiyle kazadaki her unsur tek tek
değerlendirilmelidir. Yazımızda yaşanmış olaydan hareketle pres makinasında ki genel iş
sağlığı ve güvenliliği gerekliliklerinden bahsedilmiştir. Fatih beye, Allah rahmet eylesin ve mekanı
cennet olsun, ailesine sabır diliyorum.
